زیست بوم های اصلی دنیا

زیست‌بوم به مناطق زندگی تمام گیاهان، حیوانات و سایر موجودات با شرایط طبیعی محیط در یک منطقه ویژه گفته می شود. یک زیست‌بوم با انواع حیات جانوری مشخص با توجه به موقعیت، شرایط آب وهوائی، عرض جغرافیائی و ارتفاع تعیین می‌شود.

یک زیست‌بوم از اکوسیستم‌های زیادی با جمعیت اندکی از گیاهان و جانوران به همراه شرایط محیط زندگی‌شان (قسمت‌های طبیعی موثر در آنها) ساخته شده‌است. در حالی که مرزهای یک زیست بوم بوسیله آب وهوا تعیین شده مرزهای جمعیتی یک اکوسیستم با ویژگی‌های طبیعی مانند: رشته کوهها یا دیواره بالائی رودخانه‌ها از همدیگر جدا هستند. یک اکوسیستم با زیست بوم ویژه به داشتن اشکال رشد همانند گیاهان و حیوانات با عادت غذایی مشابه گرایش دارد.

محتویات

پوشش های جنگلی ایران

جنگل‌های ایران

جنگل‌های شمال ایران

جنگل‌های شمال ایران، منطقه گیلان

بیشتر جنگل‌های ایران، در نواحی شمالی این کشور و جنوب دریای خزر جای دارند. این مناطق جنگلی دارای آب و هوای معتدل شرجی می‌باشند و از شرق استان اردبیل تا استان خراسان شمالی کشیده شده‌اند و در این امتداد، سه استان گیلان، مازندران و گلستان را دربر می‌گیرند. رشته کوه البرز که بلندترین رشته کوه خاورمیانه است، همچون دیواری در مقابل رطوبت ناشی از دریای خزر ایستاده ایستاده و مانع نفوذ آنها به نواحی مرکزی ایران می‌شود؛ بنابراین این ابرها مجبور به بارش در نواحی شمالی می‌شوند و نواحی مرکزی خشک و بیابانی می‌شوند.

جنگل‌های ایران بر روی هم ۳٬۴۰۰٬۰۰۰ یا سه میلیون و چهار صد هزار هکتار جنگل در دامنه‌های شمالی کوه‌های البرز و استان‌های ساحلی دریای خزر وجود دارد. مساحت جنگل‌های دیگر که پراکنده درسایر نقاط کشور می‌باشند تا سه میلیون هکتار است. از این جنگلها تنها ۱، ۳ میلیون هکتار برای بهره برداری صنعتی قابل استفاده‌است، بقیه جنگل‌ها به سبب کمبود در نگاهداری درست و یا آسیب‌های طبیعی مورد بهره برداری نیستند. براساس اسناد و مدارک موجود، ایران از زمان باستان تا آغاز قرن هیجدهم دارای جنگل‌های بسیار و گوناگون بود. پهنه جنگل‌های موجود در ایران با مرزهای کنونی در زمان هخامنشیان به بیش از ۱۶ میلیون هکتار می‌رسید. از بین بردن جنگل‌های ایران از زمان حمله مغول آغاز گشت و به ویژه در سه قرن گذشته به بالاترین مرتبه خود رسید. در زمان قاجار بین سالهای ۱۲۸۱ و ۱۲۹۱ نزذیک به ۱۳۰ هزار تن ذغال چوب از بریدن درختان جنگلی ایران تولید شد و به خارج از کشور صادر شد.^[۱]

ملی کردن جنگل‌ها و مراتع

بدین سبب ملی کردن جنگل‌ها و مراتع و ملی کردن آب‌های کشور سرمایه‌های طبیعی و ثروت ایران در برنامه دولت قرار گرفت.^[۲]

در ۶ بهمن ۱۳۴۱ در چهار چوب منشور انقلاب سفید جنگل‌های ایران ملی اعلام شد. بر اساس اصل دوم انقلاب شاه و مردم جنگل‌های ایران که آن‌ها را معادن طلای سبز لقب داده‌اند و مراتع کشور ملی شد و با این نزدیک یه ۱۲۰ میلیون هکتار جنگل‌های و مراتع کشور برای بهره برداری ملی در اختیار دولت قرار گرفت. در پهنه‌ای (مساحتی) نزدیک یه ۲۸، ۰۰۰ هکتار جنگل‌های مصنوعی ایجاد شد. بیش از ۵، ۰۰۰ هکتار فضای سبز دور شهرهای بزرگ ویا پارک‌های جنگلی بیشماری در منطقه‌های گوناگون کشور به وجود آمد. برنامه‌های گسترده‌ای در باره زنده کردن دوباره منابع جنگلی و حفاظت خاک و مهار کردن شن‌های روان و جلوگیری از پرشدن مخزن‌های سدها، جلوگیری از پیشرفت کویر و واپس راندن آن از راه نهال کاری کویری در ایران پیاده شد.

پهنه چراگاه‌های ایران در سال ۱۳۴۰ به هجده میلیون هکتار می‌رسید. که هشت میلیون آن مرتع‌های عادی و ده میلیون آن بیشه زارهایی که با کم و بیش با درخت بودند. این چراگاه‌ها تنها برای چرای نیمی از دام‌های کشور بسنده می‌کرد و نه بیشتر. در جهار چوب اصل دوم یعنی ملی کردن جنگل‌ها و مراتع برنامه‌های همانندی برای چراگاه‌ها و مراتع کشور و به کارگرفتن شیوه‌های نوین مرتع داری از راه بررسی و آگاهی و شناخت منابع گیاهی، پژوهش‌های اقلیمی، گردآوری نمونه‌های نباتی و بررسی نیروی نهفته در مرتع‌ها برنامه ریزی و اجرا شد. در چهارچوب این اصل انقلاب سفید تا سال ۱۳۵۷ بیش از چهار هزار نفر نیروی محافظ منابع طبیعی و جنگل‌ها و مراتع بودند.

بر اساس آمار تا پایان ۱۳۵۵ خورشیدی پروژه‌های جنگل داری ۶۱۵ هزار هکتار از ۳۰۰ هزار هکتار جنگل‌های قابل بهره برداری شمال کشور را شامل شده‌است. نزدیک ۳۹ هزار هکتار در ایران جنگل کاری شده و در زمینه ایستا کردن شن‌های روان مساحتی بیش از ۸۰۰ هزار هکتار نهال کاری شده‌است. پروژه ایستا کردن شن‌های روان برای نخستین بار در حارث آباد سبزوار در سال ۱۳۴۴ خورشیدی اجرا شد و پس از نه سال سرزمین پهناوری در کناره کویر به جنگلی سر سبز و زیبا از درختان تنومند تاغ برگردانیده شد.^[۳]

علل نابودی جنگل های امازون

از بین رفتن جنگل های آمازون، ریه های زمین و تشدید گرمایش جهانی

تخریب آمازون کم کم ما را به درون یک چرخه خطرناک خواهد برد.
تخریب آمازون منبع اصلی گازهای گلخانه ای این منطقه است و به گرمایش جهانی در برزیل کمک می کند.

گرمایش جهانی، جنگل را به محیط زیستی خشک تر تبدیل می کند، که آنوقت نسبت به آتش و تخریب آسیب پذیرتر است، بنابراین کم کم این تخریب تشدید و تسریع می شود.

موقعیت جنگل آمازون

 جنگل آمازون که به سرعت در حال نابودی است و به "ریه های زمین" شهرت دارد جواهر طبیعت است و برای حفظ توازن آب و هوای جهان، حیاتی می باشد.

منطقه آمازون که مساحتی برابر با ۷٫۵ میلیون متر مربع دارد شامل بزرگترین جنگل بارانی و حوزه ی رودخانه دنیا می باشد. این منطقه وسیع پائین خط استوا و در ۸ کشور از جمله، برزیل، پرو، اکوادور، کلمبیا، ونزوئلا، گینه، سورینام و  بولیوی و همچنین گینه فرانسه، یک قلمرو خارج از فرانسه، گسترده شده است.

بزرگترین بخش این جنگل بارانی، یعنی %۶۰ از آن در برزیل قرار داشته و نیمی از کشور پوشیده از جنگل است و پس از آن %۱۳ در پرو قرار دارد.

نام منطقه "آمازون" یا "آمازونیا" از نام رودخانه آمازون گرفته شده که طولانی ترین رود جهان است و طول آن ۷ هزار کیلومتر می باشد. سرچشمه رودخانه در ارتفاع ۵ هزار متری در رشته کوهای آند پرو است و از آنجا به طرف شرق رفته و نهایتاً به اقیانوس اطلس می ریزد.

نقش جنگل های آمازون در تنظیم آب و هوای کره ی زمین

جنگل های مرطوب پهن برگ آمازون با زندگی گیاهی شان نقشی اساسی در حفظ اکوسفر سیاره مان بازی می کنند و هر ساله بیش از %۲۰ از اکسیژن موجود در دنیا را تولید نموده و ۱٫۵ میلیارد تن دی اکسید کربن را از اتمسفر جذب می کنند.

این ها بالاترین منابع جذب دی اکسید کربن هستند و تنظیم کنندۀ حرارت، میزان بارندگی، باد و خصوصیات آب و هوایی مناطق آب و هوایی هستند و اگر آمازون نابود شود، ما دیگر ریه نداریم، ما دیگر کبد نداریم، ما دیگر قلب نخواهیم داشت. ما % ۲۰ از آب شیرین قابل دسترس در سطح این سیاره را در آمازون داریم.

عوامل ایجاد جنگل زدایی

از سال ۱۹۷۰ برزیل تقریباً ۶۰۰ هزار کیلومتر مربع از جنگل ها را از دست داده که مساحتی بزرگتر از مجموع اسپانیا و پرتغال است و در ۱۰ سال گذشته، سالانه میانگین ۲٫۸ میلیون هکتار یا % ۰٫۴۸ از آن از بین می رود.

دلیل اصلی این جنگل زدایی پاکسازی زمین ها برای پرورش دام و کشت علوفه برای دام هاست. دانشمندان اخطار نموده اند که اگر تخریب جنگلهای بارانی در اینجا و در سراسر کره زمین با همین روند ادامه پیدا کند، نهایتا همه جنگل ها تا آخر قرن ناپدید خواهند شد. گرمایش جهانی، آتش سوزی های ایجاد شده توسط انسان و جنگل زدایی را افزایش می دهد؛ این سه با هم می تواند منجر به گسترش زیاد دشت های گرمسیری یا بیابان در آمازون شود. شاید از یک سوم تا % ۵۰ از منطقه جنگلی بتواند نوعی دشت بی درخت یا چمن زار شود.

نقش و فواعد جنگ

خواصّ یک جامعه به بزرگان و افراد صاحب­نفوذ و دارای اعتباری گفته می­شود که قابلیت تأثیر در توده‌ی مردم را دارند. تاریخ هر جامعه­ای شاهد وجود افرادی با ویژگی­های یادشده است که تأثیرات فراوانی بر آن جامعه نهاده­اند. این نوشتار بر آن است تا نقش خواصّ در حکومت علوی را بررسی کند. عمار یاسر، قیس بن سعد، امّ سلمه و ... از جمله خواصّی هستند که تأثیر آنها بر توده‌ی مردم قابل انکار نیست. بر اساس مهم­ترین یافته­های این تحقیق، خواصّ مثبت جامعه‌ی دوران امیرالمومنین7 با پایداری در راه حق و اطاعت پذیری از امام خود موجب خنثی سازی فتنه­های آن دوران شده و در هدایت توده‌ی مردم به سوی حق و حقیقت نقش به­سزایی ایفا کردند.

تاریخ به هم پیوستن حادثه‌هاست. حوادثی که شاید برخی از آنها در بستر زمان تکرار شوند. مطالعه‌ی سیر جوامع انسانی به ما نشان می‌دهد که همواره در شرایط مشابه، پدیده‌های مشابه رخ می‌دهد.

عبرت آموزی از گذشته یکی از مؤلفه‌های تعقل و آینده‌نگری است. آنچه در تحلیل یک جریان تاریخی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، پرداختن به علل حادثه و هم چنین پیامدهای آن می‌باشد.

حوادث تاریخی به دو دسته‌ی کلی وقایع مطلوب و نامطلوب تقسیم می‌شود. همان گونه که بهترین راه برای پیشگیری از تکرار وقایع ناخوشایند، جلوگیری از تشکیل اسباب آن می‌باشد، برای تکرار وقایع مطلوب نیز فراهم نمودن زمینه برای ایجاد علل و اسباب آن‌ها ضروری است.

در جوامع انسانی که از دو گروه خواص و عوام تشکیل می‌شوند، خواص همواره سردمدار شکل‌گیری رخدادها بوده‌اند؛ رخدادهایی که جامعه را به سمت ترقی یا انحطاط می‌کشاند. یکی از مهم‌ترین مقاطع تاریخی اسلام، دوران حکومت امام علی (علیه السلام) می‌باشد که با وجود محدودیت زمانی آکنده از درگیری‌ها و فتنه‌سازی‌های دشمنان و دوستان جاهل و ساده لوح است.

به نظر می‌رسد با روی کار آمدن خلافت حضرت علی (علیه السلام)، نقش خواص و موضع­گیری آنان در هر دو جبهه حق و باطل بسیار بارز و تعیین کننده بوده است.

راه حل مبازه با بیابان زدایی

کنوانسیون سازمان ملل برای مبارزه با بیابان زایی

‌ماده واحده – به دولت جمهوری اسلامی ایران اجازه داده می‌شود به کنوانسیون سازمان ملل متحد برای بیابان‌زدایی در کشورهایی که به طور جدی‌ با خشکسالی و یا بابیابان‌زایی مواجه می‌باشند به ویژه در آفریقا مشتمل بر یک مقدمه و چهل ماده وچهار الحاقیه به شرح پیوست ملحق شده و اسناد‌ مربوط را تسلیم نماید.

تبصره – دولت جمهوری اسلامی ایران در صورتی مجاز به استفاده از روشهای موضوع بند (2) ماده (28) کنوانسیون در مورد حل اختلاف می‌باشد که‌ مراتب حسب مورد به تصویب مجلس شورای اسلامی برسد.

بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم

‌اعضای این کنوانسیون:

با تأیید بر اینکه انسانها در مناطق آسیب‌دیده یا در معرض تهدید، محور فعالیتهای بیابان‌زدایی و کاهش اثرات خشکسالی می‌باشند،

 با انعکاس نگرانی فوری جامعه بین‌المللی، از جمله کشورها و سازمانهای بین‌المللی درباره اثرات منفی بیابان‌زایی و خشکسالی،

 با آگاهی از اینکه مناطق خشک، نیمه‌خشک، نیمه مرطوب جمعاً بخش قابل توجهی از وسعت اراضی کره زمین را تشکیل داده و سکونتگاه و منبع‌معیشت بخش بزرگی از جمعیت خود می‌باشد،

با علم به اینکه بیابان‌زایی و خشکسالی مسایلی در مقیاس جهانی می‌باشند که تمام نواحی دنیا را تحت تأثیر قرار می‌دهند و اقدام مشترک جامعه‌بین‌المللی برای بیابان‌زدایی و یا کاهش اثرات خشکسالی ضروری می‌باشد،

با توجه به تمرکز بالای کشورهای در حال توسعه، بخصوص کشورهای کمتر توسعه یافته درمیان کشورهایی که خشکسالی جدی و یا بیابان‌زایی را ‌تجربه کرده‌اند و به ویژه آمار تأسف‌بار این پدیده‌ها در آفریقا،

 ‌همچنین با توجه به اینکه بیابان‌زایی ناشی از واکنش متقابل پیچیده عوامل فیزیکی، زیست‌شناسی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی می‌باشد،

با در نظر گرفتن اثر تجارت و جنبه‌های مرتبط روابط اقتصادی بین‌المللی بر روی توانایی کشورهای مبتلابه برای بیابان‌زدایی،

با این آگاهی که رشد اقتصادی پایدار، توسعه اجتماعی و فقرزدایی، اولویتهای کشورهای مبتلابه در حال توسعه، بخصوص در آفریقا بوده و برای رسیدن‌به اهداف به صورت پایدار ضروری می‌باشد،

 با این تفاهم که بیابان‌زایی و خشکسالی از طریق ارتباطات متقابل خود با مسایل مهم اجتماعی مانند فقر،‌ بهداشت و تغذیه ناکافی، عدم امنیت غذایی و مسایل ناشی از مهاجرت، جابجایی افراد و فعل و انفعالات جمعیتی روی
توسعه پایدار اثر می‌گذارد،

با قدردانی از اهمیت کوششها و تجارب گذشته کشورها و سازمانهای بین‌المللی در بیابان‌زدایی و کاهش اثرات خشکسالی، به خصوص در اجرای طرح‌عمل بیابان‌زدایی ملل متحد که در کنفرانس بیابان‌زدایی ملل متحد در سال 1977 برابر با سال 1356 هجری شمسی به تصویب رسید،

انسان چگونه باعث بیابان زدایی میشود

همه روزه در رسانه ها، اخباری در رابطه با بلایای طبیعی نظیر زلزله، سیل، گردباد، خشکسالی و غیره در گوشته ای از جهان به گوش میرسد تمامی این بلایا در نوع خود خسارات جانی و مالی جبران ناپذیری را موجب می شوند، که برآوردهای کاشناسی حکایت از میزان سرسان آور خسارت دارد. شکی نیست که بلایای طبیعی حد و مرز جغرافیایی نمی شناسد ودامنه آن فراتر از تقسیم بندی های سیاسی کشورهاست. در این میان اغلب کشورهای آسیایی در زمره مناطق بلاخیز جهان هستند، این قاره که بخش عمده ای از جمعیت جهان را در خود جای داده، با مشکلات عدیده ای از قبیل بیابان زایی، جنگل زدایی، فرسایش خاک و آلودگی محیط زیست، وقوع سیلابها و غیره رو به روست، در نتیجه این وقایع در 20 سال اخیر حدود 3 میلیون نفر در دنیا جان خود را از دست داده و بیش از 800 میلیون نفر آسیب جدی دیده اند، خشکسالی از جمله بلاهای طبیعی است که رخداد آن اثرات بسیار زیانباری بر اکوسیستم های مختلف وارد میسازد. بررسی علمی این بلای طبیعی یکی از نیازهای اساسی برنامه ریزی های کشاورزی و منابع آب در اقلیمهای خشک محسوب میشود، برای مقابله با بحران ناشی از خشکسالی (کمبود و فقدان آب و توسعه و گسترش مناطق بیابانی)، بایستی در برنامه ریزیهای مدیریت آب کشورهای مناطق خشک و نیمه خشک، استراتژی تعدیل استراتژی تعدیل و مقابله با خشکسالی از طریق افزایش منابع آب، کاهش و صرفه جویی درمصرف، ذخیره و استفاده مجدد از آب و اصلاح سیستم های آبیاری انجام گیرد تا هنگام خسشکسالی های دوره ای که وقوع آنها اجتناب ناپذیر می باشد، بتوان از توان مقابله و مانور بیشتری برخوردار بود. در این مقاله، ابتدا عوامل موثر در ایجاد تنوع اقلیمی بحث می شود و سپس به بررسی انواع و تعاریف خشکسالی و اثرات آن بر اکوسیستم مناطق خشک و نیمه خشک پرداخته و در انتها، رابطه بین خشکسالی و بیابان زایی بررسی می گردد.

درباره بیابان های لوت وکویر

بیابان و کویر لوت

یکی از ناشناخته ترین نقاط ایران که در قسمت جنوب شرقی ایران واقع است.  کلوتها یا شهر کلوخی لوت در این منطقه قرار دارد. شنزار شرقی لوت را  ریگ یلان یکی از بلندترین ریگزارهای جهان پوشانده است که به مگا دونز مشهور است.

ام انگلیسی :  lut desert     نام فارسی :  بیابان لوت، کویر لوت
بیابان لوت محدوده‌ای است بین استان‌های خراسان جنوبی، سیستان و بلوچستان و کرمان .بیابان لوت بین دو گسل نهبندان در شرق و نای بند در غرب قرار دارد. حد شمالی آن در حد مدار 32 درجه و حد جنوبی در حد مدار 28 درجه است .وسعت حوضه آبگیر دشت لوت، حدود 175 هزار کیلومتر مربع (یک دهم مساحت کشور) ،طول آن از شمال به جنوب حدود 900 کیلومتر و غرب به شرق حدود 300 کیلومتر است.

 

نحوه شکل گیری روستاها

سکونت گاههای انسانی ، تحت شرایط خاص محیطی و جغرافیايی و به اقتضای عوامل مؤثر در شکل گیری آنها، بوجود آمده اند . در آغاز تاریخ ، بطور کلی درکنار رودخانه ها و دریاچه های بزرگ و يا هر جا که آب و خاک مناسب وجود داشته ، مراكز سكونت انساني شكل گرفته است . اما در ایران ، پس از انتقال مراکز عمده سکونتی به قسمتهای مرکزی فلات ایران در طول هزاره اول پیش از میلاد ، مسئله تامین آب مورد نیاز آشامیدنی و نیز آبیاری به شکل تازه ای مطرح شد و در این میان ، استخراج آبهای پنهانی و زيرزميني ، اهمیت خاصی يافت .
ابداع فن احداث قنات و کاربرد شیوه های دیگر در زمینه تامین آب و آبرسانی به مراکز سکونتی و مزارع پیرامون آنها ، عامل اصلی دگرگون شدن شرایط سکونت در قسمتهای مرکزی فلات ایران بوده است .
بدین سال این منابع تازه ، موجب پیدایش سکونت گاههای جدید شد که بزرگی و کوچکی آنها ، به ظرفيت این منابع آبي بستگی داشت . و اگر به دلايلي این گونه تاسیسات آبیاری و آبرسانی ، از بين مي رفت ، مراكز سكونتي متروک مي ماند . درهمین ارتباط ، نحوه استقرار سکونت گاهها و چگونگي شکل گیری و پراکندگی خانه ها و مزارع ، تا حد قابل توجهی متاثر از چگونگی دستیابی به آب و فراواني منابع آن بوده است . این امر حتی در تقسیم قدرت سیاسی نیز تاثیر قابل ملاحظه اي داشته است .
ايران به لحاظ موقعیت خاص جغرافيايي خود ، داراي اهميت استراتژيكي ويژه اي است . وجود بزرگترين درياچه جهان در شمال ايران و دسترسي به آبهاي آزاد در جنوب آن و همچنين موقعيت آن به عنوان پل ارتباطي بين شرق و غرب جهان ، سرزمين ايران را همواره به میدانی برای حضور اقوام و فرهنگهاي گوناگون تبديل كرده است . به اين ترتيب ، عامل دیگري كه در شكل گيري سكونتگاه هاي روستايي ايران ، نقش موثر داشته ، حفظ امنیت و امکان دفاع دربرابر سایر اقوام به ویژه اقوام غیرکشاورز و عشایر کوچنده بوده است . استقرار غالب سکونتگاهها در فلات ایران به جز معدودی که درکنار روخانه ها واقع بوده اند ، تاحدود زیادی به امنیت اجتماعی - اقتصادی و حراست از تاسیسات آبیاری و زراعی بستگی داشته است .
باتوجه به ویژگیهای محیط طبیعی در ایران و تاثير آنها بر شيوه زندگي مردم در گذر زمان ، فضای روستايی ویژه ای در اين منطقه از جهان بوجود آمده است . اگرچه روستاهاي ايران ، درارتباط با فعالیتهای اقتصادی بویژه در بخش کشاورزی گاهي با رونق و افزايش محصول و گاه نيز با خشكسالي و ركود همراه بوده است ، اما درهرحال ، بخش كشاورزي در اقتصاد ايران ، نقش مهمي داشته است .
به طور کلی می توان شرایط و عوامل موثر در شکل گیری روستاها را در چند عامل خلاصه کرد . يكي از اين عوامل ، شرایط محیطی و جغرافیايی است . در اين زمينه مي توان عواملي نظير خاک ، آب ، اقلیم ، پوشش گیاهی و ... را نام برد . شیوه های معیشتی متنوع و متفاوت زیستی - اقتصادی به ویژه تقابل زندگي روستايی ( یکجانشینی ) با عشایری ( کوچ نشيني ) و مسائل فرهنگی و اجتماعی گروههای انسانی ، از ديگر دلايل موثر در شكل گيري روستاها بشمار مي رود . همچنين نوع خاص مالکیت و مصرف منابع آب و خاک و مسائل دفاعی و امنیتی ، عواملي هستند كه در شکل گیری روستاها نقش بسزايي دارند . علاوه بر موارد ذكر شده ، روابط خاص روستاها با شهرها و مکانیسم های خاص حاکم بر این روابط و سطح تکنولوژی و میزان برخورداری از پیشرفت های فنی و علمی نیز در نحوه پيدايش روستاها موثر هستند .
با توجه به عواملی که بیان كرديم ، در ایران ، معمولاً روستاها به اشکال مختلفی به وجود آمده اند که عبارتند از : روستاهای مجتمع یا متمرکز / روستاهای منفرد یا پراکنده / روستاهای ریسمانی یا خطی / و روستاهای موقت
در اکثر نواحي ایران که خطر هجوم قبابل دیگر وجود داشته و منابع آب نیز محدود بوده ، اغلب روستاها به صورت مجتمع بوجود آمده اند . در این روستاها ، معمولا خانه های مسکونی به صورت نامنظم و گرداگرد هم ساخته می شده اند .
روستاهای خطی بیشتر در حاشیه رودخانه ها و جاده ها هستند . نمونه اي از اين روستاها در ناحيه جنوبی دریای خزر وجود دارد . روستاهای پراکنده بیشتر در منطقه برنج خیز گیلان بوجود آمده اند که بدون شک وجود آب فراوان و امنیت ، در شکل گیری آنها موثر بوده است .
روستاهاي موقت ، اکثرا در نواحی مرتعی بوسیله کوچ نشینان و در مناطق کوهستانی توسط زمين داران و کشاورزان بوجود آمده است و معمولا به هنگام ییلاق يا قشلاق از آنها استفاده می شود . به همین جهت به آنها سکونتگاههای موقت گفته می شود . بافت روستاها در ایران معمولا قدیمی و دارای معابر تنگ و پرپیچ و خم است . اما در سالهای اخیر ، روستاها از این نظر دچار تحول محسوس شده اند که با برنامه ریزی های اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی براي عمران روستایی همراه بوده است .
زندگی روستایی در ایران ، با سابقه چند هزار ساله ، تنها در دهه های اخیر هم از لحاظ اقتصادی و هم از نظر بنیادهای اجتماعی ، دچار دگرگونیهایی شده است . این دگرگونیها را می توان در شکل سکونت گاهها و مساکن روستایی ، حقوق بهره برداری و مالکیت منابع آب و خاک ، شیوه های آبیاری و کشت ، ابزار تولید و همچنین نحوه بکار گیری نیروی انسانی و روابط فرهنگی و اقتصادی با جوامع شهری مشاهده نمود . باتوجه به آنکه حدود 40 درصد از جمعیت ایران ، ساکن روستاها هستند ، پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران ، تلاش های موثری درجهت عمران روستايی انجام شده است . در این مجموعه برنامه تلاش داریم ضمن معرفی خدمات عمرانی ارائه شده به روستاها طی سه دهه اخیر ، شما را با برخي روستاهای منحصر به فرد ایران که دارای جاذبه های طبیعی و گردشگری هستند ، آشنا كنيم .
در میان روستاهای مناطق مختلف ایران ، تعداد روستاهایی که حداقل از نظر تاریخی و طبیعی ، یک ويژگي شگفت انگیز دارند ، به بیش از پانصد مورد می رسد . در این مجموعه برنامه ، روستاهایی برگزیده شده اند که علاوه بر برخورداري از ويژگي هاي فرهنگی و طبیعی ، واجد ارزش های درخشان دیداری و گردشگری نیز هستند و می توانند به اهرم مهمی در توسعه روستایی تبدیل شوند .

منابع در امد روستاییان

کشاورزی

زنان روستايي
در كشور ما با توجه به خصوصيات و بافت جوامع روستايي و عشايري بخش وسيعي از توليدات كشاورزي و فرآوردههاي دامي برعهدهء زنان بوده و علاوه بر آن زن روستايي به عنوان زن خانه و ناظم امور اقتصاد خانواده در تصميمات و پذيرش ايدههاي نو كه منجر به بهبود وضعيت اقتصادي خانواده ميشود، تاثير و نفوذ داشته و سهيم است و به طور كلي دو سوم فعاليتهاي روزمره را به عهده دارد

.

فهوم فعالیت های غیرکشاورزی
فعالیت های غیرکشاورزی به فعالیت های اطلاق میگردد که بطور مستقیم از زراعت، باغداری و یا دامداری سرچشمه نمیگیرند؛ و درآمدهای حاصل از این قبیل فعالیتها را درآمدهای غیرکشاورزی مینامند.

صنایع دستی ایران

صنایع دستی: صنایع دستی نوعی کار است که در آن لوازم تزئینی و کاربردی تنها با استفاده از دست یا ابزار ساده ساخته میشود.معمولاً این کلمه به روشهای سنتی ساختن کالاها اطلاق میگردد. استادکاری مخصوص هر یک از این موارد مهمترین ملاک است. چنین چیزهایی اغلب از لحاظ فرهنگی و یا مذهبی فوق العاده هستند. لوازمی که بصورت تولید انبوه و یا با ماشین آلات مختلف ساخته میشوند جزء صنایع دستی نیستند. آنچه مقوله صنایع دستی را از هنر کاردستی متمایز میسازد , هدف از ساخته آنهاست. صنایع دستی لوازمی هستند که قرار است مورد استفاده قرار گرفته و کهنه، پوسیده و غیره شوند. مورد استفاده آنها بیش از یک تزیین ساده است. صنایع دستی اغلب کارهای فرهنگی و رسومی تری تلقی میشوند زیرا به عنوان بخشی از ملزومات زندگی روزمره مطرح هستند.

صنایع دستی ایران: ابریشمدوزی ، بافتنی ، بردریدوزی ، بلورسازی ، پارچهبافی ، پتوبافی ، پشتیدوزی ، پوستیندوزی ، تذهیب ، ترمهدوزی ، تکهدوزی ، توربافی ، جاجیمبافی ، چارقدوزی ، چرمسازی ، چشمهدوزی ، چنتهبافی ، چهلتکه ، چوغا ، چیدمان ، چیغبافی ، حاشیهدوزی، حصیربافی ، حکاکی ، خاتمکاری ، خامهدوزی ، خراطی ، خورجینبافی ، خیاطی ، داغ کردن چوب ، ریسندگی ، زیلوبافی ، سبدبافی ، سرامیک ، سرمهدوزی ، سفالکاری ، سکمهدوزی ، شمارهدوزی ، شیشهگری ، قلاببافی ، قلمکارسازی ، قیطاندوزی ، گبهبافی ، گلابتوندوزی ، گلدوزی ، گلیمبافی ، لحافدوزی ، مرصعسازی ، مرواربافی ، مسگری ، معرقکاری ، ملیلهدوزی ، منبتکاری ، منجوقدوزی ، میناکاری ، مینیاتور ، نقرهسازی ، نمدمالی و

مشخصات دوران های مختلف زمین شناسی

دید کلی

عمر زمین را بر دوران‌ها و بخش‌های مختلفی تقسیم می‌کنند که مبنای تقسیم‌بندی این دوران‌ها ظهور یا انقراض و یا سایر اتفاقات مهم دیگری نظیر کوهزایی و ... می‌باشد که هر دورانی با وقوع یکی از حالات ذکر شده شروع و یا خاتمه می‌یابد. برای تقسیم بندی تاریخ زمین از معیارهای مختلفی استفاده می‌کنند.

مثلا می‌توان تاریخ زمین را بطور کلی به دو بخش قبل از پیدایش حیات و بعد از آن تقسیم کرد. که در این تقسیم‌بندی بخش قبل از پیدایش حیات را از زندگی نهان و یا Cryptozoic می‌نامند که در آن حیات بوجود نیامده و یا لااقل نشانه‌ای از وجود حیات در آن وجود ندارد. قسمت بعد از پیدایش حیات را زندگی آشکار یا Phan erozoic می‌نامند که در آن نشانه‌های متعددی از وجود موجودات زنده مختلف در دست می‌باشد.


هر کدام از این بخش‌ها خود به بخش‌های کوچکتری تقسیم می‌شوند. که در زیر به آنها اشاره خواهد شد.

دوران پرکامبرین (Precambrian)

قسمت اعظم تاریخ زمین متعلق به این بخش می‌باشد. این بخش بیشتر شامل سنگهای دگرگونی در ابتدا و سنگ‌های رسوبی نظیر ماسه‌سنگ ، کنلگومرا ، شیست و کوارتزیت که بر روی سنگ‌های دگرگونی قرار گرفته است تشکیل شده است.

دوران اول (Paleozoic)

اسم این دوران از دو کلمه پالیوس به معنی قدیمی و زئون به معنی جانور گرفته شده است. جنس سنگ‌های این دوران بیشتر از نوع رسوبی بوده ولی سنگ‌های آذرین و دگرگونی نیز دیده می‌شود.

• دوران اول خود نیز به پنج دوره زیر تقسیم می‌شود.
  
  
  • دوره کامبرین (Cambrian) : از کلمه کامبریا ، نام لاتین یکی از شهرهای انگلستان گرفته شده است.
  • دوره اردویسین (ordovisian) : نام آن از قبیله اردوشیا که سابقا در ناحیه گال زندگانی می‌کردند، مشتق شده است.
  • دوره سیلورین (Silurian) : از قبیله‌ای به نام سیلور گرفته شده است.
  • دوره دونین (Devonian) : از کلمه Devon به معنی رسوبات دریایی گرفته شده است.
  • دوره کربونیفر (Carbonifer) : به معنی طبقات حاوی کربن است و از آنجا که اغلب ذغال‌های دنیا در این دوره تشکیل شده ، این نام به آن اطلاق گردیده است.
  • دوره پرمین (Permian) : از کلمه Permia که نام شاهنشانی منطقه بین ارال و ولگا در شوروی بوده ، گرفته شده است.
• مشخصات دوران اول
  جانوران این دوران بیشتر از بی‌مهرگان بوده و تنها مهره‌داران این دوران ماهی‌ها می‌باشند. البته در اواخر دوران تعداد کمی از دوزیستان و خزندگان نیز بوجود آمده‌اند. در ابتدای این دوران (کامبرین) خشکی بزرگی در نیمکره شمالی وجود داشته که چند بار به قطعات کوچکتر تقسیم شده و مجددا بهم پیوسته است. در دوره سیلورین سه خشکی کانادا ، سیبری و خشکی کوچک اسکاندیناوی در شمال و خشکی بزرگ گندوانا (Gondwana) در جنوب وجود داشته است.
  
  در دوره دونین دو خشکی بزرگ شمالی به هم متصل شده و خشکی واحدی به نام اطلس شمالی را تشکیل دادند. در بقیه دوران اول تقریبا وضع خشکی‌ها به همین ترتیب باقی مانده است. کوهزایی‌های کالدونین (Caledonian) در دوره سیلورین و هرسینین (Hercinian) در دوره کربونیفر بوقوع پیوسته است.

دوران دوم (Mesozoic)

نام این دوران از دو کلمه یونانی مزوس بمعنی وسط وزیون به معنی جانور مشتق شده است. دوران دوم دارای سه دوره به شرح زیر می‌باشد:

• دوره تریاس (Triassic) : از کلمه یونانی تریاس به معنی «سه‌تایی» گرفته شده است. زیرا رسوبات این دوره در آلمان از سه قسمت متمایز ، تشکیل شده است.
• دوره ژوراسیک (Jurossic) : از نام کوههای ژورا واقع در فرانسه گرفته شده است.
• دوره کرتاسه (Creataceous) : از کلمه Craie به معنی گل سفید گرفته شده است.

مشخصات این دوران :
جانوران و گیاهان این دوره تکامل بیشتری دارند و از انواع دوران اول عالی‌تر بوده‌اند. در دوران دوم نرم تنانی مانند آمونیت‌ها (Ammonite) ظهور کرده‌اند. همچنین خزندگان در این دوران زیاد و متنوع شدند که این دوران به نام خزندگان معروف شده است.

نخستین پرندگان در این دوران ظاهر شده است و نیز آثاری از پستانداران ابتدایی پیدا شده است. وضع خشکی‌ها و دریاها در اوایل دوران دوم تقریبا شبیه دوران اول بوده ولی از اواسط این دوران ، در اغلب نقاط علائم پیشروی دریا مشاهده می‌شود. بطوری که در ژوراسیک ، خشکی گندوانا به دو قسمت تقسیم گردیده است. اکثر ذغال‌های ایران و افغانستان در طی دوره ژوراسیک تشکیل گردیده است.

__دوران سوم (Cenozoic)

نام این دوران از کلمه kainos به معنای جدید گرفته شده است. در طول دوران سنوزوئیک ، پالئوژئوگرافی (جغرافیای دیرین) زمین به حالت فعلی خود نزدیک می‌شود. دوران سنوزوئیک به دو دوره ترشیری (Tertiary) و کواترنری (Guaatemary) تقسیم می‌شود. هرکدام از این دوره‌ها خود به تقسیمات ریزتری به نام دور تقسیم شده‌اند.

• تقسیمات ترشیری :از دو دوره تشکیل شده است که عبارتند از :
  
  
  • دوره پالئوژن (Paleogen) : که از کلمه Palaios به معنی قدیمی گرفته شده است.
  • دوره نئوژن (Neogen) : که به معنی جدید می‌باشد.
    
    
• مشخصات دوره ترشیری :
  در این دوره چین‌خوردگی مهم آلپ بوقوع پیوسته است که در اثر آن ، زمین به وضع کنونی خود نزدیک شد. در اثر این چین‌خوردگی ، کوههای رشوز و آند در آمریکا ، پیرنه ، آلپ ، کارپات و ارتفاعات یونان در اروپا و کوههای قفقاز، البرز ، زاگرس ، هند و کش ، هیمالایا و ... در آسیا بوجود آمد. با تشکیل تدریجی کوههای البرز و زاگرس ایران که تا آن زمان زیر آب بود بتدریج از آب خارج شد.
  
  
• دوره کواترنری :
  در این دوره اوضاع بیولوژیکی و جغرافیایی زمین کاملا شبیه به وضع امروزی خود گردیده است. طی این دوران ، پستانداران و پرندگان مخصوصی ظاهر و از بین رفته‌اند که از جمله آنها می‌توان فیل ماموت ، کرگدن پشم‌دار و نظایر آنها را نام برد. از جمله دیگر وقایع مهم این دوره ظهور انسان و تکامل آن است. دوره کواترنری شامل تقسیمات زیر می‌باشد :
  
  
  • دوره پلیستوسن (Pleistocene) : قسمت اعظم تاریخ این دوره را تشکیل داده و خود به چهار عصر نخستین یخبندان ، عصر بین یخبندان ، عصر دومین یخبندان و عصر بعد از یخبندان تقسیم می‌شوند.
  • دوره هولوسن (Holocene) : از کلمه Holos به معنی کامل گرفته شده و از آغاز بیش از 25000 سال نمی‌گذرد و عصر فعلی نیز دنباله آن به حساب می‌آید.
• مشخصات دوره کواترنری : از جمله مشخصات این دوره در ایران خشک شدن دریاچه‌های مرکزی و تشکیل نمک‌زارها و کویرهای ایران می‌باشد. همچنین آخرین فعالیت‌های آتشفشان‌های سهند ، دماوند و سبلان نیز در این دوره بوقوع پیوسته است.